YÊU 2

Trong lãnh vực yêu thương, người ta thường hay nhầm lẫn giữa tình yêu và tình cảm, giữa tình cảm và tình dục, và giữa tình dục và cuồng nhiệt. Người ta cũng thường lẫn lộn giữa tình yêu và trách nhiệm, giữa sự cho đi và nhận lại. Vì thế, Hồ Zdếnh đã viết: “Tình chỉ đẹp khi còn giang dở. Đời hết vui khi đã vẹn câu thề”.

Đề tài yêu lần trước, tôi đã phân tích cách tổng quát về tình yêu trong cuộc sống. Và tôi cũng đã gợi dẫn một vài tính chất quan trọng của tình yêu khi nhấn mạnh đến quan niệm yêu của Form, cũng như những đặc tính chính trong tình yêu của Toma A’quinas. Một trong những đặc tính ấy là hy sinh cho người mình yêu.

Đối với Form, tình yêu con người đối với Thượng Đế được coi là mối tình chân thật và cao cả nhất. Theo ông, nó vượt trên tình yêu lứa đôi, tình yêu cha mẹ với con cái, tình yêu bạn bè, và tình yêu đối với tổ quốc, dân tộc. Còn với Toma, thì thiếu tính chất hy sinh, tình yêu không còn là yêu mà là một sự lợi dụng, trao đổi sòng phẳng giữa hai người. Sự hy sinh theo Toma nó đòi hỏi và bóc lột toàn bộ con người của mình, đến nỗi ta có thể chết cho người mình yêu chứ không chỉ “yêu là chết trong lòng một tí” theo Xuân Diệu. Quan niệm yêu mà không cần phải hy sinh đang thấy hiện hành trong tương quan lứa đôi của thế hệ hiện nay.

Hôm nay, tôi muốn nhấn mạnh về giá trị tình yêu lứa đôi, và trình bày nó dưới khía cạnh viên mãn của cuộc sống con người. Chính nhờ yêu và được yêu mà cuộc sống mới có giá trị và ý nghĩa. Cũng chính nhờ yêu đã nâng cao và làm trọn hảo những mối giao hảo giữa hai người nam và nữ. Trong yêu thương thì hạnh phúc không gì khác hơn là viên mãn của kết hiệp. Người ta có thể hiểu rằng chính nhờ yêu và được yêu đã làm hạnh phúc lứa đôi nên tròn đầy, và nhờ sự tròn đầy ấy đã đem lại hạnh phúc. Nhưng quan niệm về vẻ đẹp của một mối tình giang dở, giữa đường đứt gánh lại là điều đang thu hút và hấp dẫn nhiều người, mặc dù ai cũng biết rằng điều ấy đang làm mất đi tính chất nguyên vẹn và giá trị bền bỉ của tình yêu.

Nếu yêu là một mảnh tình giang dở thì sao gọi là đẹp. Và nếu sự trọn vẹn lời thề lại trở thành chua chát, ê chề cho một cuộc tình thì làm sao nói được là người ấy đang yêu và hạnh phúc trong tình yêu. Người ta không thể nói chiếc áo đang may dở là một chiếc áo đẹp. Cũng vậy, người ta không thể nào cho một mối tình giữa đường đứt gánh là một mối tình đẹp. Bởi vì những gì giang dở, không tròn đầy thì không thể gọi là viên mãn, là đẹp. Có chăng chỉ là những ảo giác của một ký ức bao gồm những chắp nối, những vụn vặt của cảm xúc, của tình cảm mà người ta cho là đẹp. Lúc đó, người ta sẽ phải hiểu rằng tất cả những giọt nước mắt cho những tan vỡ cuộc tình là đẹp, là trân quí hơn những hạnh phúc đang có thật trong tầm tay. Nếu yêu giang dở là đẹp, thì không ai muốn tiến tới hôn nhân, và cũng không có những hoa trái của tình yêu trong hôn nhân.

Tóm lại, quan niệm cho rằng “tình chỉ đẹp khi còn giang dở”, chỉ là những ảo giác bồng bềnh, hão huyền của tính văn chương, mà không có cơ sở vững mạnh trong tình yêu. Theo tôi, đời thật vui khi trọn vẹn câu thề, khi tình yêu lên ngôi và ngự trị trong cuộc sống của chúng ta, cuộc sống lứa đôi. Quan niệm này cũng phù hợp hơn với quan niệm tâm lý học khi đề cập đến những rung cảm của tình yêu, cũng như trạng thái hạnh phúc của con người khi biết mình đang yêu và được yêu. Sự hồi hộp chờ mong của hai kẻ yêu nhau. Từng ánh mắt, từng hơi thở, và từng rung động của xác thân trong tương quan hòa tan trở nên một chính là trạng thái viên mãn, hoặc lên ngôi của tình yêu.

Nhưng cũng chính vì tình yêu đẹp và quan trọng như thế, nên mới nẩy sinh thái độ duy trì và thăng hoa tình yêu. Nếu không, những giây phút hạnh phúc ấy rồi ra cũng tiêu tan dần theo năm tháng, và với sự nhàm chán của tình cảm. Lúc ấy người ta sẽ lại ngậm ngùi nuối tiếc rồi ngớ ngẩn nghĩ rằng những tan vỡ kia mới là hạnh phúc.

Tình yêu, nhất là tình yêu lứa đôi, tình yêu vợ chồng không gì hơn là một sự hòa trộn và tròn đầy của những thao thức, của những nhớ thương, và của những khao khát làm thỏa mãn người mình yêu. Nhưng tình yêu không chỉ là những giao cảm của thân xác, của xúc động tình cảm. Nó còn là một nghệ thuật cần được con người tôi luyện.

Nhìn tình yêu như một nghệ thuật sống sẽ làm cho tình yêu ngày càng thăng hoa và thêm đẹp. Tự nó tình yêu cũng chỉ là một nhu cầu, nên nhu cầu này phải được học hỏi, tập dượt và ứng dụng trong cuộc sống. Ta không thể nói rằng hễ lấy vợ hoặc lấy chồng là tự nhiên ta sẽ yêu nhau và yêu nhau thắm thiết. Ta cũng không thể nghĩ rằng hễ sau ngày cưới là mọi chuyện đều xong, không cần để ý, không cần cân nhắc, không cần phải quan tâm đến người mình yêu nữa. Quan niệm sống này đã làm cho nhiều cuộc tình tươi đẹp trước đó trở thành tan vỡ và nước mắt. Nhưng tính chất nghệ thuật ấy phải được duy trì và phát triển như thế nào?

- Bằng cách làm nóng lại “cái thuở ban đầu lưu luyến ấy”.
- Bằng cách dành thời gian và hoàn cảnh cho nhau.
- Bằng cách tôn trọng và nâng nưu tình yêu qua việc tôn trọng và quí mến người mình yêu: “Tương kính như tân”. Bởi vì tình yêu tuy đẹp nhưng rất mong manh và dễ vở.
- Bằng cách chú ý đến người mình yêu hơn là mong được người yêu chú ý. Đừng sợ rằng “cho thì nhiều, mà nhận chẳng được bao nhiêu”.
- Bằng cách chứng minh cụ thể bằng hành động thực tế diễn ra hằng ngày, bằng những thông cảm, tha thứ, và chia sẻ.
- Bằng cách quan niệm rằng mình sẽ không thể thiếu vắng chàng hay nàng, chứ không phải nàng hay chàng không thể thiếu vắng mình.

Tóm lại, tình yêu tuy là một nhu cầu, nhưng để thăng hoa nhu cầu ấy lại đòi một cái nhìn và khối óc nghệ thuật. Nghệ thuật yêu và nghệ thuật đón nhận tình yêu của người yêu mình. Lúc ấy, tình yêu mới thực sự lên ngôi, và hạnh phúc mới thực sự viên mãn trong yêu thương.